Ockhamen labana: Metal alkalinoen sorginkeria

 

Galde 43, Negua 2024 Invierno. Inaki Irazabalbeitia.-

Lerro hauen irakurleek gogoan izango dute, hain segur, nerabe garaian eskolan elementu kimikoen taula periodikoa izeneko bat azaldu ziela irakasleak. Garai hartan ikasitakoa lanbroan oso galduta ez dutenak, akordatuko dira taula horren itxura xelebre samarrez, izan ere, altuera desberdineko zutabeak zituen eta zutabe horietako bakoitzak izen ponpoxo bat. Horietako bati, ezkerrenen kokatuta dagoenari, ‘metal alkalinoak’ esaten zitzaiola gogoratuko dute, apika. Memoria oso bizkorrak edo gerora eginiko estudioek, metal alkalinoak zeintzuk diren ez ahaztu izana ekarri dioteke gure irakurleetako hainbati. Memoria flakoagoa duenari laguntzeko hona metalon zerrenda: litioa, sodioa, potasioa, rubidioa, zesioa eta frantzioa.

Elementu alkalino horietako lehen hirurak ezagunak izango zaizkio irakurleari, atzen hirurak ordea, X espendiente baten gisakoak dirateke. Zeinek ez du entzun litio-bateriez edo -pilez? Irakurleak ikasi zuenean, adin batekoa bada behintzat, litioa rubidioa bezain ezezaguna zen gehienentzat, ordea. Sodioa, aitzitik, gertuko adixkidea zen eta da. Gatza (sodio kloruroa) eta soda kaustikoa (sodio hidroxidoa) gehienon etxeetako maizterrak dira. Potasioa gure osasunaren egokitasunarekin hertsiki harremanduta dagoela ikasi dugu osasun-zentrora eginiko bisitetan.

Litioa elementu geoestrategikoa dela jakinarazi digute hedabideek; litioaren eskuragarritasuna bermatu ahal izatea trantsizio energetikoa burutzeko giltzarria dela ere bai. Etsenplurako, litiozko bateriak dira, gaur egun, higikortasun elektrikoaren bihotza.

Naturan litioa ugaria da, baina ez da oso kontzentratuta agertzen toki zehatz batzuetan izan ezik, Boliviako gatzagetan adibidez. Hortaz, ez da harritzekoa litio-bateriak ordezkatzeko beste sistema batzuen bila aritzea.

Teknologoek aspaldi jarri zituzten begiak litioaren lehengusu batengan: sodioarengan. Litioak eta sodioak ezaugarri fisiko-kimiko oso antzekoak dituzte; berdintsu jokatzen dute gainerako elementuekin erreakzionatzean adibidez. Gainera, lurrazalean sodioa oso ugaria da (litioa baino 10.000 bider ugariagoa), banaketa demokratikoa du —nonahi aurki daitekeelako— eta sodio purua ekoizteko teknologia ohiko prozesu industriala izan da atzen 150 urteotan. Dena alde, ezta?

Ba, ez? Koxka bat dago: elementuaren tamaina. Sodioa handiagoa da litioa baino eta horrek muga bat jartzen dio baterien eraginkortasunari. Zergatik? Bateriek polo positibo bat eta beste negatibo bat dute; aurrenari katodo esaten zaio, bigarrenari anodo. Sistemak funtzionatzeko ezinbestekoa da elementu bat elektroiak hornituko dituena korrontea elektrikoa ekoizteko. Katodoan litioak elektroi bat ematen du ioi positibo bihurtuz .Litio ioia anodorantz, polo negatiborantz, abiatzen da eta bertan kokatu. Bateria kargatzeko prozesuan litio ioiak elektroiak hartzen ditu eta katodorantz bueltatzen da, bertan pausatuz.

Joan-etorri horietan litioak anodoan zein katodoan pausatzeko toki egokiak behar ditu. Litio-atomo bakoitzak ‘logela’ bat behar du propio. Anodoa eta katodoa hainbat materialez egin daitezke, baina beti bilatzen da azalera unitateko litio gehien har dezakeena. Horrek markatuko du bateriaren karga-ahalmena eta, ondorioz, eman dezakeen energia.

Zer pasatzen da litioaren ordez sodioa usatzen badugu? Sodioa handiagoa denez ‘logela’ zabalagoa behar du eta azalera berdineko karga-ahalmen txikiagoa egongoa. Tamaina berarekin sodiozko bateriak litiozkoak baino energia gutxiago ekoiztuko du. Hortaz, bateria handiagoak behar dira, pisuagoak,… Horrek, noski, sodio-baterien kontra egiten du, beren erabilera asko mugatuz.

Sodio-baterien bidea finitu al da? Ez. Aurten bertan Northvolt bateria-ekoizle suediarrak sodio-bateria eraginkor bat garatu duela aldarrikatu du, laster merkatuan jarriko duena. Beraz, sodio-baterien geroa argitzen hasia dela ematen du.

Dena den, trantsizio energetikoa burutzea, berotegi gasen isurketa gutxiagotzea eta klima-aldaketari muga jartzea ez dute ez litioak ezta sodioak ere ekarriko, benetako paradigma-aldaketa batek baizik. Eta hori ez dago teknologiaren esku.

 

Categorized | Miradas

Un mundo en cambio, Iñaki Gabilondo. STM | Galde

UCRANIA

Protagonistas

Juan Gutiérrez
Cristina Monge
Pedro Arrojo Agudo
Iñaki Gabilondo
Ana Valdivia
Dora María Téllez
Pedro Miguel Etxenike
Marta Cabezas
Tomás Arrieta
Maixabel Lasa
Carlos Berzosa
Esteban Beltrán
Lurdes Imaz
Garbiñe Biurrun
Javier Moreno Luzón
Koldo Martinez
Tomás García Azcárate
Lourdes Oñederra
Mikel Reparaz
Virginijus Sinkevicius
Laia Serra
Gerardo Pisarello
Daniel Raventos
Daniel Innerarity
Yayo Herrero
María Eugenia Rodríguez Palop
Carlos Juárez
Helena Taberna
Pablo J. Martínez Osés
Koldo Unceta
Xabier Aierdi
Aitzpea Goenaga
Javier de Lucas
Ander Bergara
Garbiñe Biurrun
Pedro Santisteve
Marina Garcés
Carod Rovira
María Silvestre
Joao Pedro Stédile
Enrique Villareal "El Drogas"
José Luis Rodríguez García
Adela Asúa
Xabier Rubert de Ventós
Catarina Martins
Iñaki Gabilondo
Alberto Acosta
Victoria Camps
Lluís Torrens
Mario Rodríguez Vargas
Mikel Aizpuru
Marta Macho Stadler
Ramón Sáez Valcárcel
Frédéric Lordon
Xabier Vence
Carmen Gisasola
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Joaquim Bosch
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
"El instante decisivo" Iñaki Andrés
Sebastião Salgado
Debekatutako armak
Shushi (Karabakh Garaiko errepublika —Artsakh—, 2020/19/08).
Txema García
Txema García
Irene Singer, Argentina
"El mal del país" José Blanco
“JAZZ for TWO”, José Horna
"Homenage a Marcel Proust" Marisa Gutierrez Cabriada
Porteadoras
“LIKE”. Eduardo Nave
Sebastião Salgado
Sueños Rotos
República del Alto Karabakh —Artsakh—, 06/10/2020
Inmigrantes rescatados por salvamento marítimo
La larga espera
Shushi (República del Alto Karabakh —Artsakh—, 08/10/2020)
Alfredo Sabat, Argentina
Abrazo. Luna a Abdou
Playa del Tarajal, Ceuta
Txema García
Txema García
Zutik dirauena
Shushi (Karabakh Garaiko errepublika —Artsakh—, 2020/10/08)
Canción de París
Jose Horna.
Fotografía de José Horna
Sebastião Salgado
Fotografía de José Horna
"El instante decisivo" Iñaki Andrés
Encaramado a la valla de Ceuta
Antonio Sempere
Sebastião Salgado
Txema García
Bonill, Ecuador
"Homenaje a Federico García Lorca" Marisa Gutierrez Cabriada
Metro de París
Jose Horna.
“LIKE”. Eduardo Nave
Eugenia Nobati, Argentina
“JAZZ for TWO”, José Horna
"El origen del mundo" José Blanco
Cientificos-Volcán
La Palma 2021
"Mujeres del Karakorum", Mikel Alonso
"Lemoniz", Mikel Alonso
Refugiados sirios: Mujer cocinando
"Mujeres del Karakorum", Mikel Alonso

Autores