Ockhamen labana. Gezurrak uste baino hanka luzeagoak

 

Galde 30, 2020/otoño. Inaki Irazabalbeitia.-

Covid19aren pandemiarekin izugarri ugaritu dira berri faltsuak, uste okerrak, sasi-egiak eta antzekoak. Teorian ongi informatuta dagoen eta inoizko ikasketa-mailarik handiena duen gizartean nola erro daitezkeen horrelakoak misterio baten modukoa da nire ustez. Nire lagunarteari begiratuta harri eta zur gelditu naiz hainbat gauza entzunda.

Horietako batek, lizentziatura baten jabea eta pertsonen ongizatean eragin handiko lanbide bateko profesionalak, hizpide atera zuen Euskadiko Biologoen Elkarteko presidente Jon Ander Etxebarriak Covid19ari buruz landutako txostena. Dakikezuenez txostenak ikuspegi negazionista defendatzen zuen: maskararen erabilera orokorraren kontra egiten zuen badaezpadako datuak usatuz edo PCR testen fidagarritasuna oso txikia dela adierazten zuen. Lagun horrek, koadrilaren juntadizo batean, puntua bota zuen men eginez Etxebarriak botatakoari. Berehala, egin nion kontra. Eztabaida sutsua izan genuen. Neroni saiatu nintzen esplikatzen txostenak zituen gabeziak edo nola erabiltzen zituen datu partzialak bere argudioen alde egiteko. Alferrik! Ez zuen entzuten. Amore eman nuen, ez zegoen modurik pentsamendu arrazional batera bideratzeko eta hantxe utzi nuen aldarrikatzen musukoa derrigortu ez duten estatuei hobe doakiela pandemiaren kontrolean.

Zer mekanismo klasek bultzatzen ditu ustez jantziak eta arrazionalak diren pertsonak horrelako jarrerak hartzera? Zerk lainotzen du beren pentsamendua? Zergatik ugaritzen ari dira txertoen kontrakoak? Zer dela eta ukatu egiten dituzte klima-aldaketaren ebidentziak? Zergatik zaie sinesgarriago sare sozialetik jasotako informazioa zientziaren iturrietakoak baino?

Itaun horientzako erantzun osorik ez dut. Zantzuren bat edo beste bai; aipatu dudan lagun horren kasuan iturri ofizialetatik datorren ororekiko jaiotzetiko mesfidantza, seinalatuko nuke. Eta sarri zientzia iturri ofizialtzat jotzen da. Eta jakina, zientziaren ukoa asko zabaltzen ari da. Klima-aldaketarena da argiena.

Burutazio horiekin nenbilelarik, topo egin nuen abuztuko Scientific American aldizkariaren orrialdeetan Naomi Oreskes-ek idatzitako pieza batekin: The False Logic of Science Denial[1]. Hainbat mekanismo aipatzen ditu gorago aipatutako ikuspegiak azaltzeko. Ez ditut denak hona ekarriko: bat bakarra hartuko dut.

Oreskes-ek implicatory denial kontzeptuaren aldaera moduan definitzen du fenomenoa (Ez dut aurkitu termino hori euskaraz nola eman). Honela definitzen du: B Aren ondorio da, baina nik ez dut B gustuko: hortaz A oker dago. Sarritan, B posizio hori gaizki ulertuetan oinarritzen da. Esaterako: ofendituta sentitzen naiz eboluzioaren teoriak adierazten duelako bizia ausazko gertaera dela, ez duelako berezko esanahirik eta jaungokorik ez dagoela iradokitzen duelako edo. Horrelakorik ezin dudanez onartu, eboluzioaren teoria gaizki dago, nahiz eta eboluzioaren teoriak ez duen frogatzen jaungokorik ez dagoela.

Nik pentsatzen badut, merkatuak denetarako konponbidea baduela eta berez erregulatzen dela, zaila gertatuko zait onartzea klima-aldaketaren kasuan merkatuaren autoerregulazioak huts egin duela eta gobernuak neurriak hartu behar dituela. Hortik erraz labain naiteke pentsatzera, klima-aldaketarena ez dela esaten dutena bezain bestekoa eta gobernuak ez duela neurririk hartu behar.

Ideologia sakonak duen pisua argi ikusten da bi adibide horietan. Maiz zientziaren emaitza batzuen ukoa eta posizio negazionistak ideologikoak dira finean. Eta ideologiaren kontra borrokatzea gaitza da; ez da samurra. Herritarrei informazio argia eta ulergarria helaraztea, gardentasunez jokatzea eta gizartearen zientzia jakintza emendatzea ezinbestekoak dira sasi-egiak eta gezur-erdiak borrokatzeko, baina argi dago ez direla aski. Zer beste? Chi lo sa!

  1. Oreskes, Naomi; The False Logic of Science Denial, Scientific American, august 2020, 71

Categorized | Miradas, Política

Protagonistas

Maixabel Lasa
Carlos Berzosa
Esteban Beltrán
Lurdes Imaz
Garbiñe Biurrun
Javier Moreno Luzón
Koldo Martinez
Tomás García Azcárate
Lourdes Oñederra
Mikel Reparaz
Virginijus Sinkevicius
Laia Serra
Gerardo Pisarello
Daniel Raventos
Daniel Innerarity
Yayo Herrero
María Eugenia Rodríguez Palop
Carlos Juárez
Helena Taberna
Pablo J. Martínez Osés
Koldo Unceta
Xabier Aierdi
Aitzpea Goenaga
Javier de Lucas
Ander Bergara
Garbiñe Biurrun
Pedro Santisteve
Marina Garcés
Carod Rovira
María Silvestre
Joao Pedro Stédile
Enrique Villareal "El Drogas"
José Luis Rodríguez García
Adela Asúa
Xabier Rubert de Ventós
Catarina Martins
Iñaki Gabilondo
Alberto Acosta
Victoria Camps
Lluís Torrens
Mario Rodríguez Vargas
Mikel Aizpuru
Marta Macho Stadler
Ramón Sáez Valcárcel
Frédéric Lordon
Xabier Vence
Carmen Gisasola
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Joaquim Bosch
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Maixabel Lasa
Esteban Beltrán
Lurdes Imaz
Garbiñe Biurrun
Javier Moreno Luzón
Koldo Martinez
Tomás García Azcárate
Lourdes Oñederra
Mikel Reparaz
Virginijus Sinkevicius
Laia Serra
Gerardo Pisarello
Daniel Raventos
Daniel Innerarity
Yayo Herrero
María Eugenia Rodríguez Palop
Carlos Juárez
Helena Taberna
Pablo J. Martínez Osés
Koldo Unceta
Xabier Aierdi
Aitzpea Goenaga
Javier de Lucas
Ander Bergara
Garbiñe Biurrun
Pedro Santisteve
Marina Garcés
Carod Rovira
María Silvestre
Joao Pedro Stédile
Enrique Villareal "El Drogas"
José Luis Rodríguez García
Adela Asúa
Xabier Rubert de Ventós
Catarina Martins
Iñaki Gabilondo
Alberto Acosta
Victoria Camps
Lluís Torrens
Mario Rodríguez Vargas
Mikel Aizpuru
Marta Macho Stadler
Ramón Sáez Valcárcel
Frédéric Lordon
Xabier Vence
Carmen Gisasola
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Joaquim Bosch
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Esteban Beltrán
Lurdes Imaz
Garbiñe Biurrun
Javier Moreno Luzón
Koldo Martinez
Tomás García Azcárate
Lourdes Oñederra
Mikel Reparaz
Virginijus Sinkevicius
Laia Serra
Gerardo Pisarello
Daniel Raventos
Daniel Innerarity
Yayo Herrero
María Eugenia Rodríguez Palop
Carlos Juárez
Helena Taberna
Pablo J. Martínez Osés
Koldo Unceta
Xabier Aierdi
Aitzpea Goenaga
Javier de Lucas
Ander Bergara
Garbiñe Biurrun
Pedro Santisteve
Marina Garcés
Carod Rovira
María Silvestre
Joao Pedro Stédile
Enrique Villareal "El Drogas"
José Luis Rodríguez García
Adela Asúa
Xabier Rubert de Ventós
Catarina Martins
Iñaki Gabilondo
Alberto Acosta
Victoria Camps
Lluís Torrens
Mario Rodríguez Vargas
Mikel Aizpuru
Marta Macho Stadler
Ramón Sáez Valcárcel
Frédéric Lordon
Xabier Vence
Carmen Gisasola
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Joaquim Bosch
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
"El origen del mundo" José Blanco
Irene Singer, Argentina
"Homenage a Marcel Proust" Marisa Gutierrez Cabriada
Abrazo. Luna a Abdou
Playa del Tarajal, Ceuta
Txema García
"El mal del país" José Blanco
La larga espera
Shushi (República del Alto Karabakh —Artsakh—, 08/10/2020)
Alfredo Sabat, Argentina
"Mujeres del Karakorum", Mikel Alonso
Canción de París
Jose Horna.
"Lemoniz", Mikel Alonso
Zutik dirauena
Shushi (Karabakh Garaiko errepublika —Artsakh—, 2020/10/08)
“LIKE”. Eduardo Nave
Encaramado a la valla de Ceuta
Antonio Sempere
"El instante decisivo" Iñaki Andrés
"El instante decisivo" Iñaki Andrés
Sueños Rotos
República del Alto Karabakh —Artsakh—, 06/10/2020
Txema García
Sebastião Salgado
Debekatutako armak
Shushi (Karabakh Garaiko errepublika —Artsakh—, 2020/19/08).
Inmigrantes rescatados por salvamento marítimo
Metro de París
Jose Horna.
Txema García
“JAZZ for TWO”, José Horna
Cientificos-Volcán
La Palma 2021
"Mujeres del Karakorum", Mikel Alonso
Bonill, Ecuador
Txema García
Sebastião Salgado
Eugenia Nobati, Argentina
Refugiados sirios: Mujer cocinando
Fotografía de José Horna
“LIKE”. Eduardo Nave
Sebastião Salgado
Txema García
Porteadoras
Fotografía de José Horna
“JAZZ for TWO”, José Horna
Sebastião Salgado
"Homenaje a Federico García Lorca" Marisa Gutierrez Cabriada

Autores