Ibiltari baten egunkaritik: Txikiak eta pluralak


Galde 43, Negua 2024 Invierno. Lourdes Oñederra.-

Badut lagun bat eskutitzak letra txikiz hasten zituena beti. Oraingo telefono-mezuak ere berdin idazten ditu. Ez du ia letra larririk, maiuskularik, erabiltzen testu osoan zehar; askotan, bakar bat ere ez. Bere mezuak irakurtzean, ahots apalez hitz egiten didala sentitzen dut, ez nahitaez goxo, baina bai gozo, bere eztarria urratu gabe,nire belarriak asaldatu gabe. Leku gordean banengobezala dabereak irakurtzea, adiskide artean, babestua.

Posta elektronikoan, txat eta kidekoetan letra larriak enfasia, haserrea, ahotsa altxatzea adierazteko erabiltzen dira. Indarra.Letra larriek, larritasuna.Bestalde letra txikiak, minuskulak, letra xehe ere deitzen dira. Xehe hitzaren Euskaltzaindiaren hiztegiko adieretatik lasaitasuna iristen zait: tamaina, pisu edo gorabehera txikikoa; edo zulo txikiak dituen sarea; eta xumea; baita pertsona laua, xaloa ere; eta zehatza (esanahi honek sarearen zulo txikiak gogorarazten dizkit).

Zenbat gusturago ibiliko nintzatekeen ni euskal herrietatik, Euskal Herrian zehar baino. Letra xehez, letra txikiz, eta pluralean: herri horiek, lurralde horiek, non herritar batzuek (gehiagok edo gutxiagok, non gerta) euskaraz dakiten; hizkuntzaren presentziek berdindurik, baina bestela desberdin (hori ere gehiago edo gutxiago, non gerta). Urdiñarbe eta Ondarrua, Baiona eta Gasteiz, Bilbo eta Ataun…

Letra larriekin lotutako identitate eta nortasun monolitiko singularrek ito egiten naute eta itolarriak, beldurtu. Ezin bada arnasa hartu hil egiten da izakia, gizakia bere banakotasunean, baina horrek puztu egiten du nonbait, itxura, taldearen indarra, masen anima, nortasun kolektiboa, identitatea (nik dakidala borrokarako baino balio ez duena azken batean, tartekoak tarteko eta entretenimenduak entretenimendu).

“Make America great again”, dio Donald Trumpek. Horror. Amerika handi egin berriro. Eta Amerika esatean (“America” idatzi eta sentituta) adierazten du, noski, Estatu Batuak. Eta are handiagoa egin nahi omen du, omen dute.Eta ez dakit zer pentsatuko duen Argentinako presidente berriak. Pentsatzen al du? Bai, noski pentsatzen duela. Gaizki, gaizto, baina pentsatu, pentsatzen du.

“Una, grande, libre”, zioten (diote!) frankistek ere. Nola izango da, nola liteke izan, “libre” eta “una” batera… Kontuz ordea honekin barre errazegi egitearekin. Aise kritikatzen dira besteak, bestelakoak, gure kontrakoak, eroso da haien akatsezohartzea. Baina halako ariketak ispiluaren aurrean egin behar dira,aintzat hartuta zein arin irristatzen garen huts berbererantz biktimismoaren mozorropean. Bat eta libre?

Bide batez eta kasu hizkuntzari: estatubatuarrek ezin dute esan ingelesez (bere lehen hizkuntza nagusian alegia) estatubatuarrak direla. Ez dago hori esateko hitzik. Amerikarrak direla esan behar dute. Eta letra larriz idatzi behar dute nahitaez. Hala idazten dira ingelesez “frantses”, “hungariar”, “italiar”, “kubatar”, eta abar.

Guk ere, nahiz letra txikiz idatzi, ez al dugu arinegi esaten nolakoak diren frantsesak edo espainolak, ukraniarrak edo errusiarrak, estatubatuarrak, guatemalarrak, andaluziarrak, israeldarrak edo palestinarrak, euskaldun eta abarrak… horien artean desberdintasunik ez balego bezala, banakoen izaerak axola ez balute bezala? Haatik hainbesterainoko desberdintasun sartzen daherri berekoen artean eta hainbesterainoko berdintasun aurki daitezke urrutiko herrietako banakoen artean! Ziur naiz Putin eta Mileik batzan dauzkaten tasunak askoz gehiago eta sakonagoak direla hauzo bereko baina pentsaera eta izaera desberdineko bi herritarren artekoak baino…

Eta, izango da agian –asko miresten dudan lankide batek behin esan zidan bezala– ez dudalako nigan osagai “telurikorik” edo ez dudalako aski garatu. Pixkatxo bat badut agian, San Sebastian bezperetan pizten zaidan txinpartari indar ematen diona. Hori ere, aitortu behar dut, gero eta ahulagoa (hainbeste bandera, hainbeste bandera oraindik ere, berriz ere).

Categorized | Miradas

Un mundo en cambio, Iñaki Gabilondo. STM | Galde

UCRANIA

Protagonistas

Juan Gutiérrez
Cristina Monge
Pedro Arrojo Agudo
Iñaki Gabilondo
Ana Valdivia
Dora María Téllez
Pedro Miguel Etxenike
Marta Cabezas
Tomás Arrieta
Maixabel Lasa
Carlos Berzosa
Esteban Beltrán
Lurdes Imaz
Garbiñe Biurrun
Javier Moreno Luzón
Koldo Martinez
Tomás García Azcárate
Lourdes Oñederra
Mikel Reparaz
Virginijus Sinkevicius
Laia Serra
Gerardo Pisarello
Daniel Raventos
Daniel Innerarity
Yayo Herrero
María Eugenia Rodríguez Palop
Carlos Juárez
Helena Taberna
Pablo J. Martínez Osés
Koldo Unceta
Xabier Aierdi
Aitzpea Goenaga
Javier de Lucas
Ander Bergara
Garbiñe Biurrun
Pedro Santisteve
Marina Garcés
Carod Rovira
María Silvestre
Joao Pedro Stédile
Enrique Villareal "El Drogas"
José Luis Rodríguez García
Adela Asúa
Xabier Rubert de Ventós
Catarina Martins
Iñaki Gabilondo
Alberto Acosta
Victoria Camps
Lluís Torrens
Mario Rodríguez Vargas
Mikel Aizpuru
Marta Macho Stadler
Ramón Sáez Valcárcel
Frédéric Lordon
Xabier Vence
Carmen Gisasola
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Joaquim Bosch
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Inmigrantes rescatados por salvamento marítimo
Txema García
"El instante decisivo" Iñaki Andrés
“LIKE”. Eduardo Nave
Encaramado a la valla de Ceuta
Antonio Sempere
“JAZZ for TWO”, José Horna
"El instante decisivo" Iñaki Andrés
Abrazo. Luna a Abdou
Playa del Tarajal, Ceuta
Zutik dirauena
Shushi (Karabakh Garaiko errepublika —Artsakh—, 2020/10/08)
"El origen del mundo" José Blanco
Txema García
Txema García
"Lemoniz", Mikel Alonso
Porteadoras
"Homenaje a Federico García Lorca" Marisa Gutierrez Cabriada
"Homenage a Marcel Proust" Marisa Gutierrez Cabriada
Metro de París
Jose Horna.
Refugiados sirios: Mujer cocinando
"Mujeres del Karakorum", Mikel Alonso
Sueños Rotos
República del Alto Karabakh —Artsakh—, 06/10/2020
"Mujeres del Karakorum", Mikel Alonso
Bonill, Ecuador
Sebastião Salgado
La larga espera
Shushi (República del Alto Karabakh —Artsakh—, 08/10/2020)
Eugenia Nobati, Argentina
Irene Singer, Argentina
“JAZZ for TWO”, José Horna
"El mal del país" José Blanco
Txema García
Canción de París
Jose Horna.
Alfredo Sabat, Argentina
Sebastião Salgado
Txema García
Fotografía de José Horna
Sebastião Salgado
Fotografía de José Horna
“LIKE”. Eduardo Nave
Cientificos-Volcán
La Palma 2021
Debekatutako armak
Shushi (Karabakh Garaiko errepublika —Artsakh—, 2020/19/08).
Sebastião Salgado

Autores