Ibiltari baten egunkaritik: Euskaldunak, galeperrak, lurrikarak

 

Galde 37, uda 2022. Lourdes Oñederra.-

Euskarak egiten omen gaitu euskaldun. Gaztelaniaz bortitzago gertatzen da. Euskaraz ohituta gaude esaldia kantatzen. Kanta berean esaten da “bota dezagun demokrazia zerri askara”. Horretara ez gara ohitu, ez da bestea bezainbat errepikatzen den leloa bederen. Gaitzerdi. Kantatzeaz gainera sinesgarria da euskara eta euskalduntasunarena: hitz biek, “euskara” eta “euskaldun”-ek erro bera dute. Hitz jokoa.Arinago dirudi edozerk hotsen oihartzunen hegoetan. Gaztelaniaz “el vascuence nos hace vascos” esan beharko litzateke,hitzen antzarekin jokatzeko. Berez “nos hace vascongados” izango litzateke, hori baitzen garai batean euskara izatea adierazten zuen adjektiboa, baina ezjakintasun idelogikoagatik utzi zen adjektibo hori alde batera. Ezjakintasunak dakartzan paradoxak, ironia historikoak: hitz bat izan erdaraz euskaraz jakitea adierazteko eta garbizaletasunagatik desagerrarazi.

Purismoak aurrera darrai: orain gaztelaniazko hitzgehiago ere saihesten ditugu gaztelania jatorragotzeko gurutzadan.Horrela desagertu dira gure hizketatik “vascongado”, “vasco”, “lengua vasca” edo “vascuence” bezalakoak (Fuenterrabía, Pasajes edo Mondragón leku izenen aldapa beretik behera).

Ez dago ezjakintasuna bezalakorik, norberaren sinesmen eta gogoari sendo eusteko.Etimologia “errazek” eskaintzen diguten interpretazio xinpleak mundua konpon dezake di-da batean. Zein ederra “euskaldun” “euskara + du(e)n” izatea. Dena garbi.

Baina, orduan, “galeper” bat (“gari + eper”) gari arteko eper bat al da? Ez, ez da eperra, antzeko hegazti bat baizik eta ez dio uzten galeper izateari “gari”artean ez dabilenean ere.Berdin euskalduna ez da (egun behintzat) euskara duena bakarrik, antzeko zerbait baizik eta ez dio euskaldun izateari uzten euskaraz egiten ez badu ere. Pentsa momentu honetantxe gertatzen ari den bilakaera linguistikoaz: orain arte “lurrikarak” lurrean gertatzen ziren. Zein polita: “lur + ikara”, “terremoto” edo “earthquake” bezalakoxea. Baina duela egun gutxi astronomoek kontatu digute izarretan ere ikusi dituztela “lur-ikarak”.

Bestalde “euskara” bada “euskaldun” egiten gaituena, nola esan “muchos vascos no hablan euskara”? Alex Ubago ez al da euskal kantari bat? Ramón Barea ez al da euskal aktore bat?

Historiaren puntu honetan, uste dut hobe litzatekeela jatorrizko “euskaradun” erabiltzea euskaraz dakienaz hitz egiteko. Esango nuke Atxagaren aspaldikoproposamena dela, baina ez dakit gerora berak erabiltzen duen. Horrela “euskaradun” bereiziko genuke “euskaldun”-etik, gaztelaniaz “vascoparlante” bereiz daitekeen bezala “vasco” edo “vasca”-tik.Horrela euskara pixka bat normalduko genuke, hizkuntzarekin batera geure buruak normalduz, esentzialismoetatik libratuz.

Tentazioa ulertzen da: euskara da nazionalistek Euskal Herria osatzea nahi duten herrialdeetan gertatzen den zerbait. Guztietan objektiboki eta ezbairik gabe gertatzen da.Neurri handiago edo txikiagoan baina presente dago eta, gainera,aldameneko lurraldeetan ez dago!Desberdintasunaren bikoka, mugaren lilura, binarismoaren tranpa.

Zer egin ordea herritar euskaragabeekin? Ikasi nahi izan ez dutenekin? Ezin izan dutenekin? Ahalegindu arren euskaradun oso izatera iritsi ez direnekin? Edo ez direnekin nobela bat euskaraz irakurtzeko gauza eta,erosotasunagatik edo enteratu ahal izateko, euskarazkoen itzulpenetara jotzen dutenekin? Horiek ere euskarak egiten al ditu euskaldun?Euskararen aldeko gogoa, “kaixo”, “zer moduz”, “agur” esatea aski, nahiz eztabaida sakon bat ezin garatu euskara duinean?Euskaldun izatea gogo kontua al da orduan? Ideologia politiko-linguistikoa, pentsamendu mota bat behar al da euskaldun izateko?

Hala bada, arrazoi guztia zuen Egibarrek esandakoarekinizutu zenak eta denoi komeni zaigu esaldia gaztelaniaz jartzea, esan nahi duenaren pisuaz ohartzeko.

Categorized | Miradas

Protagonistas

Tomás Arrieta
Maixabel Lasa
Carlos Berzosa
Esteban Beltrán
Lurdes Imaz
Garbiñe Biurrun
Javier Moreno Luzón
Koldo Martinez
Tomás García Azcárate
Lourdes Oñederra
Mikel Reparaz
Virginijus Sinkevicius
Laia Serra
Gerardo Pisarello
Daniel Raventos
Daniel Innerarity
Yayo Herrero
María Eugenia Rodríguez Palop
Carlos Juárez
Helena Taberna
Pablo J. Martínez Osés
Koldo Unceta
Xabier Aierdi
Aitzpea Goenaga
Javier de Lucas
Ander Bergara
Garbiñe Biurrun
Pedro Santisteve
Marina Garcés
Carod Rovira
María Silvestre
Joao Pedro Stédile
Enrique Villareal "El Drogas"
José Luis Rodríguez García
Adela Asúa
Xabier Rubert de Ventós
Catarina Martins
Iñaki Gabilondo
Alberto Acosta
Victoria Camps
Lluís Torrens
Mario Rodríguez Vargas
Mikel Aizpuru
Marta Macho Stadler
Ramón Sáez Valcárcel
Frédéric Lordon
Xabier Vence
Carmen Gisasola
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Joaquim Bosch
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Sebastião Salgado
Inmigrantes rescatados por salvamento marítimo
Fotografía de José Horna
La larga espera
Shushi (República del Alto Karabakh —Artsakh—, 08/10/2020)
"El instante decisivo" Iñaki Andrés
Irene Singer, Argentina
“JAZZ for TWO”, José Horna
Porteadoras
Canción de París
Jose Horna.
Metro de París
Jose Horna.
"El origen del mundo" José Blanco
Txema García
Sueños Rotos
República del Alto Karabakh —Artsakh—, 06/10/2020
Sebastião Salgado
"Mujeres del Karakorum", Mikel Alonso
Bonill, Ecuador
Txema García
Fotografía de José Horna
Txema García
“LIKE”. Eduardo Nave
Refugiados sirios: Mujer cocinando
"Mujeres del Karakorum", Mikel Alonso
"Lemoniz", Mikel Alonso
Encaramado a la valla de Ceuta
Antonio Sempere
Txema García
"Homenage a Marcel Proust" Marisa Gutierrez Cabriada
Sebastião Salgado
Debekatutako armak
Shushi (Karabakh Garaiko errepublika —Artsakh—, 2020/19/08).
“LIKE”. Eduardo Nave
“JAZZ for TWO”, José Horna
Eugenia Nobati, Argentina
Alfredo Sabat, Argentina
"El instante decisivo" Iñaki Andrés
Cientificos-Volcán
La Palma 2021
Sebastião Salgado
Txema García
Abrazo. Luna a Abdou
Playa del Tarajal, Ceuta
"El mal del país" José Blanco
"Homenaje a Federico García Lorca" Marisa Gutierrez Cabriada
Zutik dirauena
Shushi (Karabakh Garaiko errepublika —Artsakh—, 2020/10/08)

Autores