Ockhamen labana: Emakumeak eta zientzia gurean

1. irudia. EHUko ikerlariak sexuaren eta estatus akademikoaren arabera.

(Galde 23, negua/2019). Inaki Irazabalbeitia.-

Lerro hauek idatzi eta egun gutxira, Donna Strickland-ek 2018ko fisikako Nobel saria jasoko du Stockholm-en. Laserren fisikaren alorrean eginiko lanarengatik eman diote saria. Urriaren hasieran bere izena publiko egin zenean, komunikabide askok hauxe azpimarratu zuten: Donna zela fisikako Nobel saria jaso duen hirugarren emakumezkoa. Halaber, Frances Arnold-ek kimikako Nobel saria jaso du aurten eta bera da saritu duten bosgarren emakumea. Guztira 17 emakumezko baino ez dituzte saritu zientzietako hiru kategorietan: 12 Fisiologia eta Medikuntzakoan, 3 Fisikan eta 5 Kimikan. Aintzat hartuta Marie Curie-k fisikakoa eta kimikakoa jaso zituela, 18 Nobel sari jaso dituzte orotara emakumezkoek zientzien alorrean. Ahuntzaren gau erdiko eztularen pareko proportzioa!

Zientzia eta teknologia gizonezkoen munduak izan direla klaru dago. Hala ere, horrek soilik ez du esplikatzen Nobeletan emakumezkoak pasadizoaren parekoak izatea. Beste faktore batzuk ere badira. XX. mendearen atzen laurdenetik hona emakumezkoek gero eta kuota handiagoa lortu ikerketa eta garapenaren alorrean, baina hori ez da aski. Berriki, Ikerbasque fundazioak Zientzia Euskadin 2018ko txostena aurkeztu du. 2017an gure komunitateko ekoizpen zientifikoa analizatzen da bertan hainbat ikuspegitatik. Emakumezkoek sisteman duten papera ere aztertzen da.

Defendatzen diren tesi doktoralen datuari erreparatzen badiogu, atzen hamarkadan tesiak defenditu duten emakumeen kopurua gizonezkoena baino handixeagoa da, nolabait koerlazionatuta dagoena gizartean emakume/gizon ratioarekin. Hortaz ongi ari garela pentsa dezakezu irakurle. Ba, oker zaude!

Izan ere, EAEren zientzia-sistemako ikerlarien artean % 35 baino ez da emakumezko. Mendearen hasieran % 30ekoa ez zen. Ez da askorik aurreratu eta atzen urteotan apenas igo den.

Non dago arazoa? Sistemaren izaeran, dudarik gabe. Sistemak emakumezkoak zigortu egiten ditu, bereziki ardura-postuak hartzeko kamio aldapatsuan. Arazoa batetik biologikoa da. Emakumezkoak doktoretza bukatzen dutenean familia izateko adinean egoten dira. Familia izan nahi badute, sistemak ez du bide errazik ematen. Emakumezkoen, oro har, eten bat izaten dute familia badute. Bienbitartean gizonezkoek ez dute etenik izaten normalean. Ikuspegi psikologikotik ere azter daiteke. Estres eta presio handia eragin lezake ikerlari-karrerak. Etenik gabe argitaratu beharrak, une oro zure balioa demostratzen ibili beharraketa sistemak duen egiturak atzera botatzen ditu emakumezkoenproportzio adierazgarri bat.

Datuek hori ematen dute aditzera. Ikerketa-sistema publikoan, EHUko katedratikoen artean % 80 gizonezkoak dira. 1. irudiak argi agertzen du egoera.

Doktoretza bukatu bitartean emakumezkoak gizonezkoak baino gehiago dira, baina estatus akademikoan gora egin ahala eten nabarmena jazotzen da gizonen alde.

Dena dela, unibertsitate pribatuetan gertatzen denari kasu eginez ustekabekoa ageri da. Sexuen arteko alderik txikiena katedratiko mailan dago. Ikus 2. irudia

2. irudia. Unibertsitate pribatuetan (Deustu eta Mondragon) ikerlariak sexuaren eta estatus akademikoaren arabera.

Ikerbasqueren txostenak joera desberdin hori esplikatzen du esanez literalki: ‘karrera profesionalen egitura beste era batekoa denez, ezin daiteke konparazio automatikorik egin’. Ez zait oso esplikazio zientifikoa iruditzen, zeren eta joeradesberdintasuna ez da zorizko gertaera bat, arrazoiak izan dituena baizik.

Azalpena bilatzen ez naiz jarri, datu zehatzen faltan bainago, baina susmoa dut esplikazioaren parte bat egon daitekeela unibertsitate publikoaren eta pribatuen arteko kontratazio-politika desberdinetan. Unibertsitate publikoan oposizioen bidez egiten da karreran aurrera eta merituak, argitalpenak adibidez, biltzen joan behar duzun hasiera-hasieratik. Emakumezkoa bazara eta familia izan nahi baduzu, urte batzuetan ezin izango duzu zure topean ibili eta meritu objektibo zein subjektibo gutxiago izango dituzu. Unibertsitate pribatuek ez dituzte muga horiek eta bestelako irizpideak usa ditzakete pertsonala kontratatzeko.

Berdintasuna ez da bakarrik etorriko, agerikoa da. Hortaz, benetan gure zientzia-sistema parekidea izan dadin nahi bada, berariazko neurriak hartu beharko dira. Horrela bakarrik ahal izango dute emakumezkoek kristalezko sabaia apurtu.

Atalak | Begiradak, Politika

Protagonistak

Maixabel Lasa
Carlos Berzosa
Esteban Beltrán
Lurdes Imaz
Garbiñe Biurrun
Javier Moreno Luzón
Koldo Martinez
Tomás García Azcárate
Lourdes Oñederra
Mikel Reparaz
Virginijus Sinkevicius
Laia Serra
Gerardo Pisarello
Daniel Raventos
Daniel Innerarity
Yayo Herrero
María Eugenia Rodríguez Palop
Carlos Juárez
Helena Taberna
Pablo J. Martínez Osés
Koldo Unceta
Xabier Aierdi
Aitzpea Goenaga
Javier de Lucas
Ander Bergara
Garbiñe Biurrun
Pedro Santisteve
Marina Garcés
Carod Rovira
María Silvestre
Joao Pedro Stédile
Enrique Villareal "El Drogas"
José Luis Rodríguez García
Adela Asúa
Xabier Rubert de Ventós
Catarina Martins
Iñaki Gabilondo
Alberto Acosta
Victoria Camps
Lluís Torrens
Mario Rodríguez Vargas
Mikel Aizpuru
Marta Macho Stadler
Ramón Sáez Valcárcel
Frédéric Lordon
Xabier Vence
Carmen Gisasola
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Joaquim Bosch
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Maixabel Lasa
Esteban Beltrán
Lurdes Imaz
Garbiñe Biurrun
Javier Moreno Luzón
Koldo Martinez
Tomás García Azcárate
Lourdes Oñederra
Mikel Reparaz
Virginijus Sinkevicius
Laia Serra
Gerardo Pisarello
Daniel Raventos
Daniel Innerarity
Yayo Herrero
María Eugenia Rodríguez Palop
Carlos Juárez
Helena Taberna
Pablo J. Martínez Osés
Koldo Unceta
Xabier Aierdi
Aitzpea Goenaga
Javier de Lucas
Ander Bergara
Garbiñe Biurrun
Pedro Santisteve
Marina Garcés
Carod Rovira
María Silvestre
Joao Pedro Stédile
Enrique Villareal "El Drogas"
José Luis Rodríguez García
Adela Asúa
Xabier Rubert de Ventós
Catarina Martins
Iñaki Gabilondo
Alberto Acosta
Victoria Camps
Lluís Torrens
Mario Rodríguez Vargas
Mikel Aizpuru
Marta Macho Stadler
Ramón Sáez Valcárcel
Frédéric Lordon
Xabier Vence
Carmen Gisasola
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Joaquim Bosch
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Esteban Beltrán
Lurdes Imaz
Garbiñe Biurrun
Javier Moreno Luzón
Koldo Martinez
Tomás García Azcárate
Lourdes Oñederra
Mikel Reparaz
Virginijus Sinkevicius
Laia Serra
Gerardo Pisarello
Daniel Raventos
Daniel Innerarity
Yayo Herrero
María Eugenia Rodríguez Palop
Carlos Juárez
Helena Taberna
Pablo J. Martínez Osés
Koldo Unceta
Xabier Aierdi
Aitzpea Goenaga
Javier de Lucas
Ander Bergara
Garbiñe Biurrun
Pedro Santisteve
Marina Garcés
Carod Rovira
María Silvestre
Joao Pedro Stédile
Enrique Villareal "El Drogas"
José Luis Rodríguez García
Adela Asúa
Xabier Rubert de Ventós
Catarina Martins
Iñaki Gabilondo
Alberto Acosta
Victoria Camps
Lluís Torrens
Mario Rodríguez Vargas
Mikel Aizpuru
Marta Macho Stadler
Ramón Sáez Valcárcel
Frédéric Lordon
Xabier Vence
Carmen Gisasola
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Joaquim Bosch
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Canción de París
Jose Horna.
Refugiados sirios: Mujer cocinando
Sueños Rotos
República del Alto Karabakh —Artsakh—, 06/10/2020
“JAZZ for TWO”, José Horna
Fotografía de José Horna
"Lemoniz", Mikel Alonso
Alfredo Sabat, Argentina
“JAZZ for TWO”, José Horna
"Mujeres del Karakorum", Mikel Alonso
La larga espera
Shushi (República del Alto Karabakh —Artsakh—, 08/10/2020)
"El mal del país" José Blanco
“LIKE”. Eduardo Nave
Encaramado a la valla de Ceuta
Antonio Sempere
Txema García
Txema García
Debekatutako armak
Shushi (Karabakh Garaiko errepublika —Artsakh—, 2020/19/08).
Irene Singer, Argentina
Fotografía de José Horna
Inmigrantes rescatados por salvamento marítimo
Sebastião Salgado
Sebastião Salgado
Sebastião Salgado
"Homenage a Marcel Proust" Marisa Gutierrez Cabriada
Sebastião Salgado
Metro de París
Jose Horna.
Txema García
Txema García
Abrazo. Luna a Abdou
Playa del Tarajal, Ceuta
Porteadoras
Zutik dirauena
Shushi (Karabakh Garaiko errepublika —Artsakh—, 2020/10/08)
Cientificos-Volcán
La Palma 2021
"El origen del mundo" José Blanco
"Homenaje a Federico García Lorca" Marisa Gutierrez Cabriada
Eugenia Nobati, Argentina
“LIKE”. Eduardo Nave
"Mujeres del Karakorum", Mikel Alonso
Bonill, Ecuador
"El instante decisivo" Iñaki Andrés
"El instante decisivo" Iñaki Andrés
Txema García

Egileak