Ibiltari baten egunkaritik: Neskak Lili, mutilak Harkaitz

nesk1

(Galde 15 – uda/2016). Lourdes Oñederra. Euskaltzain osoa naiz (bosgarren emakumea, hogeita zortzi kideren artean). Alde horretatatik eta neurri horretan, Euskaltzaindiaren erabakien erantzule naiz, erabakiak erakunde bezala hartzen direlako aho batez edo gehiengoz osoko bilkuretan. Halaber ezin ditut kaleratu bilera agirietan jasotzen ez diren barne-eztabaidak.

Baina unibertsitateko hizkuntzalarianaiz prestakuntzaz eta lanbidez, fonologialaria, irakasle eta ikerlari.Ondoko lerroetan hizkuntzalari bezainbatean arituko naiz… eta idazle bezala, eta egungo gizartekokide bezala ere bai.

Gaur dakarkidan hauziaren inguruan Argia aldizkariak aurtengo uztailaren azken alean atera zuen erreportajearen izenburuaren bigarren zatia ezin hobea iruditzen zait: “Sexua bereizten duen euskal izendegia. Ez zegoen lekuan arazoa” eta, ondoan, Euskaltzaindiaren zigiluaren marrazkia…

Hitz egin dezagun pixka bat orain morfologiaz (abisatu dut hizkuntzalari bezala nentorrela). Morfologia da hizkuntza batek bere hiztunei hitzak eratzeko ematen dien bidea, modua. Hitzak eratzeko moduen artean hizkuntzek aukera desberdinak egin ditzakete eta egiten dituzte.

Euskararen morfologiaren ezaugarri bat da generorik ez izatea (ingelesak ere halaxe jokatzen du). Generorik ez izateak esan nahi du sexurik ez duten gauzen izenek ez direla ez femenino eta ez maskulino (ezta neutroak ere). Ezinezkoa da, horregatik, bizigabeen (edo bizidun sexugabeen) izenetan generoaren markarik egotea, ez baitute generorik hitz horiek. Ez dagoena ezin da markaz adierazi.

Zer gertatzen da pertsonen izenak halako izenetan onarritzen direnean? Ba, hiztunei berdin balio dietela Izaro edo Elorriedo Lur izenek neska batentzat eta mutil batentzat. Izen horiek, berez, ez dute iradokitzen ez maskulinoa, ez femeninoa.

Lehendik datorren kontua da, edozein delarik pertsona izenen jatorria edo garaia. Euskal belarriei (ezta elebidunei ere) ez zaizkie Gorka edo Joseba femenino gertatzen; Eneka Eneko-ren ondoan jarrita bai, baina gaztelaniagatik! Euskaraz “a” bat hitzaren bukaeran mugatzailea izan daiteke, baina ez femeninoa: euskara femenino markarik ez duten hizkuntzetakoa delako.

Egia esan, genero gramatikala duen gaztelaniaz ere, jatorrizko hitzaren generoa ez zaio sistematikoki egokitzen sexuari pertsona izentzat hartzen denean hitz arrunt bat. Esaterako, nahiz izen arrunta berez maskulinoa izan (“un pilar”), Pilar emakumezkoen izena da Ama Birjinarekin (Ama Birjin batekin?) lotzen delako… Euskaraz ere Ama Birjinaren (edo Birjinen) izenak neskei jartzen zaizkie, jarri izan zaizkie bederen. Egia da Rosario deitzen ziren gizonezkoak ere egon direla. Frantsesez ere badira gizon eta emakumeentzat berdin erabil daitezkeen izenak. Ingelesez ere bai, noski.

Baina, azken batean horrenbeste axola al du izen berak gizonezkoentzat eta emakumezkoentzat balio izateak?

Hala dirudi, aizue. Bada jendea hori jasan ezin duena. Ez dakit zergatik, nahiz susmoren bat badudan, baina ez dut argudio ondo garaturik eta oraingoz isildu egingo naiz. Azken batean arazo askoren aurrean bada gehiago edo gutxiago axola zaionik: desberdinak gara.

Horraino ondo.

Ez horren ondo, ordea, hizkuntza batek ematen dituen aukerak murriztu nahi izatea horretarako hizkuntzaren ezaugarriak bortxatuz edo fonetika deituz fonetika ez denari. Hizkuntzaren jabeak batzuk izango balira bezala.

Are okerrago, gainera, poeta batengan ere atzerakoitzat joko genituzkeen argudioak itxura linguistikoz mozorrotzea eta, XXI. mendea aurrera doala, feminismoa eta antzeko joera berdintzaileen lorpenak ukatu ezinak diren munduaren alderdi honetan esaten hastea lore izenak neskentzat direla eta haitzenak, mutilentzat.

Atalak | Kultura

Protagonistak

Maixabel Lasa
Carlos Berzosa
Esteban Beltrán
Lurdes Imaz
Garbiñe Biurrun
Javier Moreno Luzón
Koldo Martinez
Tomás García Azcárate
Lourdes Oñederra
Mikel Reparaz
Virginijus Sinkevicius
Laia Serra
Gerardo Pisarello
Daniel Raventos
Daniel Innerarity
Yayo Herrero
María Eugenia Rodríguez Palop
Carlos Juárez
Helena Taberna
Pablo J. Martínez Osés
Koldo Unceta
Xabier Aierdi
Aitzpea Goenaga
Javier de Lucas
Ander Bergara
Garbiñe Biurrun
Pedro Santisteve
Marina Garcés
Carod Rovira
María Silvestre
Joao Pedro Stédile
Enrique Villareal "El Drogas"
José Luis Rodríguez García
Adela Asúa
Xabier Rubert de Ventós
Catarina Martins
Iñaki Gabilondo
Alberto Acosta
Victoria Camps
Lluís Torrens
Mario Rodríguez Vargas
Mikel Aizpuru
Marta Macho Stadler
Ramón Sáez Valcárcel
Frédéric Lordon
Xabier Vence
Carmen Gisasola
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Joaquim Bosch
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Maixabel Lasa
Esteban Beltrán
Lurdes Imaz
Garbiñe Biurrun
Javier Moreno Luzón
Koldo Martinez
Tomás García Azcárate
Lourdes Oñederra
Mikel Reparaz
Virginijus Sinkevicius
Laia Serra
Gerardo Pisarello
Daniel Raventos
Daniel Innerarity
Yayo Herrero
María Eugenia Rodríguez Palop
Carlos Juárez
Helena Taberna
Pablo J. Martínez Osés
Koldo Unceta
Xabier Aierdi
Aitzpea Goenaga
Javier de Lucas
Ander Bergara
Garbiñe Biurrun
Pedro Santisteve
Marina Garcés
Carod Rovira
María Silvestre
Joao Pedro Stédile
Enrique Villareal "El Drogas"
José Luis Rodríguez García
Adela Asúa
Xabier Rubert de Ventós
Catarina Martins
Iñaki Gabilondo
Alberto Acosta
Victoria Camps
Lluís Torrens
Mario Rodríguez Vargas
Mikel Aizpuru
Marta Macho Stadler
Ramón Sáez Valcárcel
Frédéric Lordon
Xabier Vence
Carmen Gisasola
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Joaquim Bosch
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Esteban Beltrán
Lurdes Imaz
Garbiñe Biurrun
Javier Moreno Luzón
Koldo Martinez
Tomás García Azcárate
Lourdes Oñederra
Mikel Reparaz
Virginijus Sinkevicius
Laia Serra
Gerardo Pisarello
Daniel Raventos
Daniel Innerarity
Yayo Herrero
María Eugenia Rodríguez Palop
Carlos Juárez
Helena Taberna
Pablo J. Martínez Osés
Koldo Unceta
Xabier Aierdi
Aitzpea Goenaga
Javier de Lucas
Ander Bergara
Garbiñe Biurrun
Pedro Santisteve
Marina Garcés
Carod Rovira
María Silvestre
Joao Pedro Stédile
Enrique Villareal "El Drogas"
José Luis Rodríguez García
Adela Asúa
Xabier Rubert de Ventós
Catarina Martins
Iñaki Gabilondo
Alberto Acosta
Victoria Camps
Lluís Torrens
Mario Rodríguez Vargas
Mikel Aizpuru
Marta Macho Stadler
Ramón Sáez Valcárcel
Frédéric Lordon
Xabier Vence
Carmen Gisasola
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Joaquim Bosch
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Paco Etxeberria
Cristina Narbona
Juan Calparsoro
Idoia Estornés
Iñigo Lamarca
Tarana Karim
Txema Urkijo
Dolores Juliano
Yayo Herrero
José Ignacio Lacasta
Gurutz Jáuregui
Silvia Gil
Ramón Barea
Daniel Cohn-Benditt
Ada Colau
José Manuel Naredo
Anna Freixas
Carlos Beristain
Carlos Berzosa
Manuela Carmena
Gloria Flórez Schneider
Alfredo Sabat, Argentina
Txema García
"Mujeres del Karakorum", Mikel Alonso
Sebastião Salgado
Debekatutako armak
Shushi (Karabakh Garaiko errepublika —Artsakh—, 2020/19/08).
Inmigrantes rescatados por salvamento marítimo
Irene Singer, Argentina
Fotografía de José Horna
Refugiados sirios: Mujer cocinando
“JAZZ for TWO”, José Horna
"Lemoniz", Mikel Alonso
"El instante decisivo" Iñaki Andrés
Zutik dirauena
Shushi (Karabakh Garaiko errepublika —Artsakh—, 2020/10/08)
Cientificos-Volcán
La Palma 2021
Canción de París
Jose Horna.
Fotografía de José Horna
Sebastião Salgado
Txema García
Sebastião Salgado
"Homenage a Marcel Proust" Marisa Gutierrez Cabriada
Sebastião Salgado
“JAZZ for TWO”, José Horna
"El mal del país" José Blanco
"Homenaje a Federico García Lorca" Marisa Gutierrez Cabriada
"El instante decisivo" Iñaki Andrés
Txema García
La larga espera
Shushi (República del Alto Karabakh —Artsakh—, 08/10/2020)
“LIKE”. Eduardo Nave
Encaramado a la valla de Ceuta
Antonio Sempere
Abrazo. Luna a Abdou
Playa del Tarajal, Ceuta
Eugenia Nobati, Argentina
Txema García
Txema García
"El origen del mundo" José Blanco
Sueños Rotos
República del Alto Karabakh —Artsakh—, 06/10/2020
Porteadoras
“LIKE”. Eduardo Nave
"Mujeres del Karakorum", Mikel Alonso
Metro de París
Jose Horna.
Bonill, Ecuador

Egileak