Karl Marx (1818-1883) modan dago edo, joan den azaroko EL PAÍS IDEAS gehigarrian artikulu baten izenburuak zioen bezala, «Karl Marx bizirik dago». Treveriseko filosofo, ekonomialari, kazetari, ekintzaile eta lider politikoaren irudiak eta lanak oraindik ere interesa pizten dute XXI. mendean. Planetako desberdintasun sozial eta ekonomiko gero eta handiagoek haren gaurkotasuna bermatzen dute. Kapitalismoaren behin eta berrizko krisi eta berpizteek XIX mendeko pentsalari iraultzailearekiko interesa ernatzen dute etengabe. Gaur egun kontua ez da bere diagnostiko eta iragarpenak mekanikoki errepikatzea. Aitzitik, Marxen interesa kapitalismoari buruzko bere analisien zorroztasunean datza, baita klase-borrokaren gaurkotasunean eta mundu bidezkoago eta berdinzaleago baten egungo beharrean ere.
Marxen pentsamenduaren egungo indar honekin zuzenean lotuta, bilera akademikoak, mintegiak eta haren irudiari eta obrari buruzko liburuak gertatzen dira. Askotan, ikuspegi eta planteamendu oso desberdinetako lanak dira. Horixe da, hain zuzen ere, gaur aurkeztu nahi ditugun bi erreferentzien kasua; aurrerago, informazio-ohar labur hau baino tratamendu sakonagoa merezi lukete.
Alde batetik, César Renduelesen A la sombra de Marx. Fragmentos de materialismo accidental daukagu (Madril, Akal, 2025). Egilea soziologoa da, orain zientzialari titularra Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Gorenean (CSIC), Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean Soziologiako irakasle izan ondoren. Egileak Marxen gaurkotasuna defendatzen du eta, aldi berean, bere ikuspegiaren zenbait muga onartzen ditu. Interesgarria da nola aztertzen duen zenbait autore funtsezkok, era batera edo bestera, tradizio marxistan duten garrantzia: Gramsci, Polanyi, Althusser, Thompson. Liburuaren doinua baikorra da, aldarrikatuz Marxek pobreziaz edo desberdintasunaz eztabaidatzen jarraitzeko duen baliagarritasuna. Hori bai, epilogoaren izenburua kezkagarria da: «Marxismoaren iraungitzea eta fronte herrikoi klimatikoa».
Bestalde, Marx para gatos. Un bestiario radical (Madril, Akal, 2025 [Duke University Press, 2023]), Leigh Claire La Berge-k mendebaldeko historia ekonomikoaren istorioa marrazten du felidoen protagonismoaren eskutik. Egilea, New Yorkeko City University-ko irakaslea, Erdi Aroko bestiariotik abiatzen da kapitalismoaren historiaren aroak jorratzeko, felidoen ikonografiaren bidez, haiek jarrera kritikoaren eta ikuspegi askatzaileen sinbolo gisa irudikatuz. Liburua, iradokitzailea eta akuilatzaile izateaz gain, ederra da, irudi ugari baitu. Funtsean, pentsamendu eta borroka erradikalen, eta lagun felidoen arteko lotura historikoaren aldarrikapen bat da, egungo krisi ekologikoa gainditze aldera.
Oraingoz, nahikoa da gutxieneko ohar hau. Aurrerago, gaia sakonago aztertuko dugu.
A.D.
