{"id":11703,"date":"2019-09-27T09:58:21","date_gmt":"2019-09-27T07:58:21","guid":{"rendered":"https:\/\/www.galde.eu\/?p=11703"},"modified":"2019-09-30T07:58:44","modified_gmt":"2019-09-30T05:58:44","slug":"elkarrizketa-aitzpea-goenaga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.galde.eu\/es\/elkarrizketa-aitzpea-goenaga\/","title":{"rendered":"Elkarrizketa. Aitzpea Goenaga"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

\u00abGizartean sorkuntza gehiago falta zaigu\u00bb<\/strong><\/span><\/p>\n

Galde 26 udazkena\/2019. Manu Gonz\u00e1lez eta Inaki Irazabalbeitia.- Aitzpearekin Kristina Enea Fundazioaren egoitzan jarri genuen hitzordua iraileko arratsalde eguzkitsu batean. Beti bezain alai eta positibo agertu zitzaigun. Gure galderei ez zien iskin egin eta hori estimatu egiten diogu\u2026<\/p>\n

Zure familia-inguruneari buruz izango da gure lehen galdera. Izan ere, zure familia-giroa ez da ohikoa: artistak batetik eta euskaltzaletasunaren eta antifrankismoaren habia izan zen Aurrera taberna bestetik. Nola eragin dio horrek zure bizitzari?
\nAITZPEA GOENAGA.-<\/strong>\u00a0Gure familia apur bat atipikoa zen. Anaia-arreba asko ginen, bakoitza zur desberdineko ezpala. Gurea etxe irekia zen. Klase askotako jendea ibiltzen zen, jarrera politiko desberdinekoak\u2026 Bi zutabe zeuden gure familian. Lehena, antifrankismoa eta horren ondorioz gure etxean jendea aterpetzea; jende asko pasa zen gure etxetik errepresiotik ihesi. Gure etxeko gazteei hau kontatzen diedanean haluzinatu egiten dute. Bigarrena, euskaltzaletasuna. Uste dut I\u00f1aki hau zurekin inoiz aipatu dudala. Gure gurasoak zer arrisku handia hartu zuten. Gurea bezalako burgesia txikiko familiek normalean umeak bidaltzen zituzten eskolara, ba, jesuitetara, marianistetara edo prestigioko ziren horietara. Eta gure gurasoek bidali gintuzten eskola ilegal batzuetara; gero, examinatu behar genuela \u2018por libre\u2019, alegia, arrisku ikaragarri batekin, nota jaisten zizulako edo ez zenekielako oso ondo nola aterako zinen hartatik eta niri iruditzen zait hori arriskua. Nik beti esaten dut: ikastolei omenaldia ez, gure generazioko gurasoei egin behar zaie omenaldi bat beraiek izan zirelako arriskatu zutenak beraien seme-alabak ikastoletara bidaltzen.<\/p>\n

Bestetik irekitasuna. Eta horren barruan dago, ba, klaro, zuk etxe horretan esaten duzu, ikusten duzu zure seme zaharrenak, ba, pintatzeko sekulako abilidadea daukala, eta ikusten duzu badaukala joera hori. Ba, gure amak egiten zuena zen: nora joan daiteke ikastera? Non dago Massana? Bartzelonan: mugitu, eta hara joan anaia ikastera, gero Parisera\u2026 Ez zen hori oso ohikoa garai hartan. Eta hori eskertzekoa da.<\/p>\n

Etxepare institutua abian jartzea egokitu zitzaizun. Zer azpimarratuko zenuke garai hartatik?<\/strong>
\nA.G.-<\/strong>\u00a0Ia 7 urte egin nituen zuzendari moduan. Etxeparerako deitu zidatenean, nik ezezkoa eman nuen, ez nuen\u2026 \u00abutzi iezadazue bakean, nik nahiko lan daukat. Eta berriz insistitu zidaten. Eta gogoratzen naiz, nire ahizpa zaharrena oso gaixorik zegoen orduan, eta esan zidan: \u00abBa deitu baldin badizute, zerbaitegatik izango da, ez bakarrik deitu dizunak, baizik eta\u2026 igual, egin ezazu kasu eta joan, eta beti zaude atzera egiteko aukeran.\u00bb Eta orduan, horrela, aurrera egin nuen.<\/p>\n

Kultura oso zabala da: diziplina asko eta, diziplina bakoitzean dauzka forma eta espresio modu asko, eta bakoitzak erreklamatzen du bere lekua. Eta nazioarteratzean… oso zaila da. Neurrira lan egin behar izaten da. Nik banekien fondoko karrera bat zela, hau da, epe luzekoa, eta beti esaten nuen: \u00abepe motzean egin behar dira gauza batzuk,oso in extremis; epe ertainean beste batzuk, eta epe luzean besteak\u00bb. Eta beno, orain ikusten ari naiz, esaterako, Edinburgon, Eskozian, ba, Etxepare egiten ari denak guk hasitako kontaktuetan duela jatorria.<\/p>\n

Nire ekarpenik handiena Etxepare institutuari kontzeptualizazioa izan zen, nik uste. Ez zen erreza, oso herri txikia gara, eta baliabideak, urriak.<\/p>\n

Gure artean bada eztabaida bat euskal kultura zer den. Alegia, euskaraz bakarrik ekoitzitakoa edo hori baino gehiago al da?<\/strong>
\nA.G.-<\/strong>\u00a0Badago kultura bat, gurean sortzen dena, hitzik gabekoa, ezta? Arte plastikoa, arte eszeniko batzuk, musikak\u2026 ez dute hitzik, baina, gure kulturari lotuta dago: kultura tradizionalari eta kultura kontenporaneoari. Esan nahi dut, gure kultura ez da bakarrik tradizionala, kontenporaneoa ere bai. Eta horren inguruan, badago bigarren satelite bat, bueltan, gure kulturaren inguruan. Lehenengo satelitea hitzik gabekoa da. Gero badago beste satelite bat bueltan, eta satelite hori euskararen ingurukoa da, euskaraz egindako kultura. Eta hor badaude beste diziplina batzuk: zinea, antzerkia, literatura\u2026 Eta gero badago beste satelite bat bueltan: gaztelaniaz egiten den euskal kultura. Hori ere lotuta tradizioari edo ez, edo hemengo errealitateari edo ez, baina hemendik sortzen dena. Eta badago beste satelite bat, dela hemendik egiten den edo sortzen den kultura bat, ez daukana zer ikusirik gure kulturarekin, baizik eta, ba, beste zerbaitekin\u2026 baina hemen egiten dena. Eta hori ere hor dago. Badaude satelite horiek elkarrekin bizitzen. Orduan, niretzat zer den kultura? Ba, kultura dena da. Nik zeri eusten diodan? Edo nik zertan lan egin dudan? Ba, dudarik gabe, askoz gehiago lan egin dut nik pertsonalki, nire bizitza profesionalean, gehiago lan egin dut euskaraz egindako kultura horretan.<\/p>\n

Zure obran emakumea eta ikuspegi feminista protagonista dira neurri adierazgarri batean. Nola ikusten duzu emakumearen tokia kulturan?
\nA.G.\u00a0<\/strong>Baditut lan asko non emakumea protagonista den; niri natural ateratzen zaidan gauza bat da. Beste kontu bat da profesioa bera. Nik gogoratzen dut Elena Irureta eta biok telebistan hasi ginenean. Eskaini egin ziguten programa bat eta esan ziguten: \u00abBa, zuek zuzentzeko.\u00bb Eta guk, lehen erreakzio modura: \u00abEz, ez, ez, ez.\u00bb Baina Elenak esan zuen: \u00abAber, halako eta halako bagina, hau da, mutilak bagina, guk ezezkoa emango al genuke? Ez.\u00bb Eta hori izan zen, gogoratzen dut, momentu hura izan zela klak bat, aurrera egiteko. Eta klak asko egin behar izan ditugu bizitzan, aurrera egiteko. Normalean, gu, emakumeok, eredurik gabe eta jasotako zera guztiarekin, beti joera izan da ezezkoa ematekoa. Lehenengoa da \u00abez: ni ez naiz gai, nik ez dut ezer egin, nik ez dakit\u00bb. Hori da lehenengoa. Erreakzio hori txertatuta dugu nolabait gure DNAan, ez?, odolean sartuta daukagu.<\/p>\n

Nola ikusten duzu politikaren mundua?
\nA.G.-<\/strong>\u00a0Ba, ni pertsona konprometitua naiz, ez partidista, ez daukat askatasun\u2026 iruditzen zait, gainera, nire sorkuntzan ez dudala inoiz zertan lotu partidu bati, eta hori da nik sentitzen dudana. Ez naiz inoiz lotu; baina egia da, bai, konprometitua naiz<\/p>\n

Gizartean falta zaigu sorkuntza gehiago. Behar genuke eduki sorkuntza emozional hori, jakiteko\u2026 ba, esate baterako, sareetan, nola konportatu behar duzun, noiz pasatzen duzun marra bat, pasa ezin dena. Horretarako, zuk oso sortzaile izan behar duzu. Jakin behar duzu arriskatzen, eta arrisku horrek nora eraman behar zaituen. Baina arriskatzea ez da besteak erasotzea. Arriskatzea da zure buruaren hausnarketa, edo zure buruaren garapena garatzea haratago. Ez gelditzea mugatuta. Ez erreproduzitzea estandar batzuk eta gizartean egiten ditugunak. Baina nik faltan botatzen dut, eta asko gustatzen zait, eta beti oso errekonfortatuta sentitzen naiz, jende sortzailea daukadanean inguruan. Baina sortzailea anbito guztietan: izan daiteke tailer batean, auto tailer batean, edo izan liteke egunkari batean, edo izan daiteke politikan, edo izan liteke eskola batean, ez? Irakaskuntzan. Asko gustatzen zait jende sortzailea, jende konprometitua, jendea disfrutatzen duena egiten duenarekin eta bizitza ematen duena, eta arima. Hori iruditzen zait, gure gizartean, falta zaigun eredu bat.<\/p>\n

Arte eszenikoetan denetarik egin dugu: aktore, zuzendari, idazle, itzultzaile, produktore,\u2026 Esperientzia horretatik nola ikusten dituzue euskarazko arte eszenikoak? Zein beharko luke izan administrazio publikoaren eta EITBren paperak?
\nA.G.-<\/strong>\u00a0Ba, ni oso kritikoa naiz ETBn dagoen modeloarekin, erretransmisioak, teleberriak, talk-showak\u2026 Fikzioa falta da. Egiten diren fikzioak oso murriztuak dira. Falta dira euskaraz garatutako, kontzeptualki garatutako proiektuak. Ba, ETBk eduki-ontzian inbertsioa daukan bezala, edukian ez dauka.<\/p>\n

Arte eszenikoekin, jakina, nola ez naizen kritikoa izango? Gu gara autonomia bakarrenetako bat ez daukagunok produkzio propiorako erakunderik. Ez daukagu zentro dramatikorik, Kataluniak, Galiziak edo Andaluziak duten bezala. Horrek zer dakar? Ba, Gobernuak edo Diputazioak ematen duten dirua konpainiei ematen diete, eta konpainiek eredu bat eraiki dute: eredu elebiduna, hots, \u00abmodelo euskera-erdera\u00bb. Orduan, zeini pasatzen zaio ardura hori? Konpainietako aktore eta zuzendariei. Eta zer gertatzen da? Ari gara gure hizkuntza dramatikoa pobretzen, ze itzulpen horiek izan behar dute ahalik eta parekatuenak. Ze, klaro, aktore batek egun batean euskaraz eta hurrengoan erdaraz egin behar baldin badu, ba, \u00abmesedez, erraztu iezadazue lana\u00bb, logika guztien arabera. Eta horrek zer dakar? Ba, musikalitate guztia galtzen dela esaldi batzuetan, eta ez da inolako inbestigaziorik egin hor, ez da inbertitu hor. Zergatik? Ba, askoz erosoagoa da konpainiei ematea.<\/p>\n

\u2018Zu txarra zara\u2019. Barkatu, txarra, baina inbertsio bat egin behar da. Sorkuntza guztietan, badago errore-marjina bat beti. Enpresa batean badaukazu arrisku-marjina bat, eta hori ez da aplikatzen euskaran eta kulturan. Nik hori ez dut inoiz ulertu. Utzidazue hanka sartzen, utzidazue proba egiten. Garai batean, jendeak arriskatzen zuen eta, publiko fidela genuen bezala, gaur egun eredu berrietan beharko genuen: plataforma egonkor bat antzerkian, plataforma egonkor bat telebistan, eta produkzio garantizatu bat ETBk koproduzituko lukeena. Aurkitzen ari gara hori dena ez dagoela.<\/p>\n

Zinea dugu, \u2018a pesar de\u2019; aktoreak, teknikoak eta idazleak dauzkagu, \u2018a pesar de\u2019. Eta orduan, esaten duzu\u2026 Baina, falta da benetan sinistea daukagun potentzialitatean, badugu zer esateko, badugu jende asko zer esateko asko daukana eta, behar dugu espazio bat jende horrek hanka sartzeko beta izan dezan. Ezin duzu zure lehen liburuarekin Nobel saria jaso, eta bigarrenarekin bigarren Nobela, eta hirugarrenarekin hirugarren Nobela, ezta? Ba, berdina da. Orduan, hor, arriskua gizarteak eman behar dio. Ez politikoek, politikoek gestionatzen dute, baina gizarteak eman behar dio arriskatzeko oportunitate hori. Eta klaro, plataforma horiek baldin badaude, hor egin dezakezu, momentu batean egin ditzakezu, esperimentatu euskararekin; egin ditzakezu esperimentuak hizkuntza dramatiko propio bat sortzeko\u2026<\/p>\n

Orain, zoritxarrez, arte eszenikoen produkzioa amateurizatzen ari da. Zergatik? Ba, udalek baliabide mugatuak dituzte. Profesionalak ordaintzeko eta urteko egitaraua betetzeko arazoak. Zer gertatzen da? \u00abPailazo batzuk behar ditut, aldameneko herrian badira batzuk\u2026 total, umeak dira\u00bb. Eta, zer ari gara? Ba, hori estandarizatzen, eta hori\u2026 pailazo horiek, aldameneko herrikoak egon behar dute, ze egon behar du teatro amateur batek. Egon behar du produkzio amateur batek. Herri guztietan. Eta egon behar du maila eratinekoak, esperimentalak, eta egon behar du goi-mailako produkzioak. Eta hori ez daukagun bitartean, eta arrisku hori jendearen gain dagoenean, ba, askotan, jendea asko nekatzen da, asko. Eta normala da nekatuta egotea.<\/p>\n

\u2014<\/p>\n

ERDERAZ<\/p>\n

\u00abCuando era ni\u00f1a sufr\u00ed abusos por parte de un profesor de m\u00fasica. Luego lo tapas; porque esas cosas… la mente trabaja as\u00ed, y se reactiva cuando tu hija tiene la misma edad. Entonces aparece la alarma, y s\u00ed, eso se activ\u00f3 con la ayuda de una psic\u00f3loga. En el entorno cercano digo qui\u00e9n fue, para m\u00ed tambi\u00e9n es sanador.\u00bb<\/p>\n

\u00daltimamente est\u00e1n surgiendo desde el mundo art\u00edstico denuncias por acoso por abusos sexuales. \u00bfC\u00f3mo lo ves?
\nA.G.-<\/strong>\u00a0Tengo que decir que cuando era ni\u00f1a sufr\u00ed abusos por parte de un profesor de m\u00fasica. Luego lo tapas; porque esas cosas… la mente trabaja as\u00ed, y se reactiva cuando tu hija tiene la misma edad. Entonces aparece la alarma, y s\u00ed, eso se activ\u00f3 con la ayuda de una psic\u00f3loga. En el entorno cercano digo qui\u00e9n fue, para m\u00ed tambi\u00e9n es sanador. Entiendo la necesidad de decirlo cuando has sufrido, te has sentido machacada… s\u00ed. Es verdad que, en mi caso, era una ni\u00f1a, no ten\u00eda recursos en aquel momento. Es tremendo, \u00bfno?<\/p>\n

Se mezclan muchas cosas, pero creo que estamos cambiando en muy poco tiempo muchas percepciones y muchos comportamientos, y es muy necesario dar esos pasos. \u00bfQue en esos pasos, en un momento dado, hay ciertas denuncias? Que dices \u00abjo, igual, no s\u00e9\u00bb\u2026 Se ha ido muy lejos, o no hay pruebas para demostrarlo, o es tu palabra contra la m\u00eda, y entonces est\u00e1s haciendo da\u00f1o a alguien de una manera que \u00e9l lo entiende de otra manera. Son temas delicados, \u00bfno?<\/p>\n

Pl\u00e1cido Domingo reconoc\u00eda que eran otros momentos y otras maneras de comportarse. En el fondo reconoce que eran unos comportamientos inadecuados, pero es que esos comportamientos, as\u00ed como est\u00e1n cambiando para nosotras, tambi\u00e9n est\u00e1n cambiando para ellos, \u00bfno? Para los hombres. Es decir, que ese trabajo lo tenemos que hacer todos juntos. Ese reconocimiento de Pl\u00e1cido Domingo le honra. Quiz\u00e1s tiene que ir un poco m\u00e1s, pero \u00e9l, igual, en esa situaci\u00f3n no es consciente de haber hecho un da\u00f1o\u2026 o igual s\u00ed, y entonces tiene que dar un paso, \u00bfno? Es un tema abierto. Ahora, me parece muy necesario, sobre todo, como se dice en euskara, plazaratzea, es decir, sacarlo a la luz. El sacarlo a la luz te da un modelo, te ayuda a expresar tus propias vivencias y a sanar tu dolor.<\/p>\n

Episodios como los sufridos por tu sobrina B\u00e1rbara en las redes sociales \u00bfc\u00f3mo los interpretas?
\nA.G.-<\/strong>\u00a0Me parece, y vuelvo a la primera pregunta de la entrevista… En una familia en la que nuestros valores son el respeto, la apertura de mente, la convivencia, es sangrante, sangrante, que las redes sociales se conviertan en un tipo de violencia de la que no hablamos. Hay violencia f\u00edsica, violencia psicol\u00f3gica\u2026 Pero hay una violencia que es de las redes, que es bestial, hace un da\u00f1o que no se puede ignorar. Es verdad que, como va todo tan r\u00e1pido, tampoco tenemos mecanismos. Pero es un momento de decir tambi\u00e9n: \u00aboye, vamos a analizar esto, porque hay demasiadas v\u00edctimas de las violencias de las redes\u00bb. A m\u00ed me parece tremendo, tremendo, que a una persona, por dar su opini\u00f3n, le puedan atacar de esa manera. O porque tenga la pareja que tenga, le ataquen de esa manera.<\/p>\n

Esa sociedad no la quiero para m\u00ed. Prefiero vivir de otra manera. A m\u00ed me gusta discutir y me enfado, pero desde un lugar donde yo pueda volver a relacionarme. No desde un lugar de bronca continua. Esas rupturas, y en un pa\u00eds como el que hemos vivido, me preocupan much\u00edsimo, las rayas que saltan. Hay l\u00edneas que tenemos que aprender que no se pueden cruzar, y tras esas rayas se hace mucho da\u00f1o f\u00edsico y psicol\u00f3gico, o incluso intern\u00e1utico.<\/p>\n

Mi sobrina es una valiente. Es una valiente y yo la admiro much\u00edsimo, porque me parece que modelos como el de ella, pueden abrir en un momento las puertas a otra gente pero lo que ha tenido que aguantar no es humano.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Galde 26 udazkena\/2019. Manu Gonz\u00e1lez eta Inaki Irazabalbeitia.- Aitzpea Goenagarekin Kristina Enea Fundazioaren egoitzan jarri genuen hitzordua iraileko arratsalde eguzkitsu batean. Beti bezain alai eta positibo agertu zitzaigun. Gure galderei ez zien iskin egin eta hori estimatu egiten diogu…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":11710,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[96],"class_list":["post-11703","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-entrevista","tag-sumario-indice","revista-galde-n26"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.galde.eu\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11703","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.galde.eu\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.galde.eu\/es\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.galde.eu\/es\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.galde.eu\/es\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11703"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.galde.eu\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11703\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.galde.eu\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11710"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.galde.eu\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11703"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.galde.eu\/es\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11703"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.galde.eu\/es\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11703"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}